Fotoğraf: Andrea Piacquadio / Pexels
Antalya'da müşterisine ya da misafirine internet vermeyen işletme neredeyse kalmadı. Otel lobisinde, kafe masasında, restoranın bahçesinde ya da bir sitenin sosyal tesisinde Wi-Fi şifresi sorulan ilk şeylerden biri. Çoğu işletme için bu, şifreyi bir kartona yazıp masaya koymakla bitiyor. Oysa misafire internet vermek, 5651 sayılı Kanun ve ona bağlı yönetmelik kapsamında bazı yükümlülükler de getiriyor.
Bu yazıda kimin bu kapsama girdiğini, hangi kayıtların ne kadar süre tutulması gerektiğini ve bunun teknik olarak nasıl kurulduğunu mevzuat metnine dayanarak anlatıyoruz. Konuyu düzenleyen iki temel metin var: 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile 11 Nisan 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik.
Toplu kullanım sağlayıcı kimdir?
Yönetmelik internet toplu kullanım sağlayıcıyı "kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet ortamı kullanım olanağı sağlayan gerçek ve tüzel kişiler" olarak tanımlıyor (Madde 3). Tanım geniş tutulmuş ve internetin ücretli ya da ücretsiz verilmesine göre bir ayrım yapmıyor.
Bu tanıma giren işletmelere birkaç örnek verelim: misafirine Wi-Fi veren oteller ve pansiyonlar, müşterisine internet sunan kafe ve restoranlar, AVM'ler, hastane ve klinik bekleme alanları, spor salonları, ziyaretçilerine misafir ağı açan iş yerleri. Sitelerde havuz ya da sosyal tesis gibi ortak alanlarda sunulan Wi-Fi de değerlendirilmesi gereken durumlar arasında. İşletmenizin kapsamda olup olmadığından emin değilseniz bunu kurulumdan önce netleştirmek gerekir.
İki grup var: ticari amaçlı olanlar ve diğerleri
Kanun toplu kullanım sağlayıcıları ikiye ayırıyor. İnternet kafe gibi internet kullanımını işin kendisi olarak sunan yerler "ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcı" sayılıyor ve mahallî mülki amirden izin belgesi almakla yükümlü tutuluyor (Kanun Madde 7/1).
Kanunun aynı maddesinin ikinci fıkrası ise şunu söylüyor: ticari amaçla olup olmadığına bakılmaksızın bütün internet toplu kullanım sağlayıcılar, suç oluşturan içeriklere erişimin engellenmesi ve erişim kayıtlarının tutulması konusunda yönetmelikle belirlenen tedbirleri almak zorunda. Yani misafirine ücretsiz Wi-Fi veren bir otel ya da kafe de kayıt ve filtreleme yükümlülüğünün içinde.
Yönetmelik bu ayrımı iki ayrı maddeyle düzenliyor. Bütün toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülükleri 4. maddede sayılıyor ve bu listede izin belgesi yer almıyor. İzin belgesi, sabit IP kullanımı gibi ek yükümlülükler ise 5. maddede ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcılar için düzenlenmiş.
Bütün toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülükleri
Yönetmeliğin 4. maddesine göre toplu kullanım sağlayıcıların yapması gerekenler şunlar:
- Konusu suç oluşturan içeriklere erişimi önleyici tedbir amacıyla içerik filtreleme sistemi kullanmak.
- Erişim kayıtlarını elektronik ortamda kendi sistemlerine kaydetmek ve iki yıl süreyle saklamak.
- Kamuya açık alanlarda internet erişimi sağlıyorsa, kullanıcıları kısa mesaj (SMS) ve benzeri yöntemlerle tanımlayacak sistemleri kurmak.
Aynı maddeye göre işletmeler filtrelemeye ek olarak güvenli internet hizmeti de alabilir. Yönetmelik bunu ek tedbir seçeneği olarak sayıyor.
İnternette hâlâ "kayıtlar bir yıl saklanır" bilgisine rastlanabiliyor. Bu bilgi 2007 tarihli eski yönetmelikten kalma. 2017 yönetmeliği eski metni yürürlükten kaldırdı (Madde 14) ve saklama süresini iki yıl olarak belirledi.
Erişim kaydı tam olarak neyi kapsıyor?
Yönetmelik erişim kaydını teknik bir liste halinde tanımlıyor (Madde 3). Buna göre kayıt; iç ağda dağıtılan IP adreslerini, bu adreslerin kullanılmaya başlandığı ve bittiği zamanı, adresi kullanan cihazın MAC adresini, hedef IP adresini ve port paylaştırma yöntemiyle verilen erişimde kullanıcıya tahsis edilen gerçek IP ve port bilgisini içeriyor.
Bu kayıt, hangi cihazın hangi zaman aralığında internete çıktığını ve hangi adreslere bağlandığını gösteren teknik bir izdir. Tanımda ziyaret edilen sayfaların içeriği yer almıyor.
Sıradan bir modem ya da erişim noktası bu kadar kaydı iki yıl boyunca tutmak için tasarlanmamıştır. Bu yüzden kayıtlar ayrı bir log sisteminde toplanır ve saklama kapasitesi misafir sayısına göre planlanır.
Ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcıların ek yükümlülükleri
İnternet kafe gibi ticari amaçla faaliyet gösteren işyerleri için yönetmeliğin 5. maddesi daha uzun bir liste getiriyor. Bu işyerleri mülki idare amirinden izin belgesi almak, içerik filtreleme sistemiyle birlikte güvenli internet hizmetini kullanmak ve filtrelemeyi her zaman aktif ve güncel tutmak zorunda. Erişim sağlayıcıdan sabit IP almaları ve IP değişikliğini on beş gün içinde mülki idare amirliğine bildirmeleri gerekiyor.
Bu grupta erişim kayıtları yine iki yıl saklanıyor. Buna ek olarak kaydedilen bilgilerin doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini teyit eden değerin günlük olarak kaydedilip iki yıl saklanması isteniyor. İşyeri kapanır ya da devredilirse bunun on beş gün içinde bildirilmesi ve izin belgesinin teslim edilmesi de yükümlülükler arasında. İzin alınmadan açıldığı tespit edilen işyerleri ise yönetmeliğe göre mühürlenerek kapatılıyor (Madde 7).
Yaptırımlar
Kanunun 7. maddesinin dördüncü fıkrası, bu maddedeki yükümlülükleri ihlal eden ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcılar için ihlalin ağırlığına göre uyarma, idari para cezası ya da üç güne kadar ticari faaliyetin durdurulması yaptırımlarını öngörüyor ve bu kararı verme yetkisini mahallî mülki amire bırakıyor. Ceza tutarları için güncel resmî metne bakmak gerekir.
Yaptırım fıkrasının ticari amaçla sağlayıcıları anması, diğer işletmelerin yükümlülükten muaf olduğu anlamına gelmez. Kayıt ve filtreleme yükümlülüğü kanunda bütün toplu kullanım sağlayıcılar için açıkça yazılı.
Otel, kafe ve iş yerinde kurulum nasıl yapılır?
Pratikte bu yükümlülükler bir hotspot sistemiyle karşılanır. Misafir Wi-Fi ağına bağlandığında karşısına bir karşılama ekranı çıkar, kullanıcı telefon numarasına gelen kodla ya da benzeri bir yöntemle kendini doğrular ve internete çıkar. Sistem bu oturumun erişim kaydını ayrı bir log ortamında tutar, filtreleme de aynı cihaz ya da hizmet üzerinden yapılır.
Kurulumda üzerinde durduğumuz başlıklar şunlar:
- Kayıtların iki yıl boyunca tutulmasına yetecek depolama kapasitesi ve bu kapasitenin misafir yoğunluğuna göre hesaplanması.
- Misafir ağının işletmenin kendi ağından ayrılması; lobiden bağlanan bir kullanıcının muhasebe bilgisayarı ya da kamera kayıt cihazıyla aynı ağda olmaması.
- Elektrik kesintisinde log sisteminin düzgün kapanması ve yeniden açılması.
- Kayıtlara erişebilecek kişilerin sınırlandırılması.
Misafir ağını kurum ağından ayırma ve mevcut altyapıyı düzenleme işini ağ altyapısı çalışmasıyla birlikte yapıyoruz. Güvenlik duvarı ve dışarıdan erişim ayarları için siber güvenlik tarafına da bakıyoruz.
Erişim kayıtları ve doğrulama için alınan telefon numaraları kişisel veri niteliği taşıyabilir. Bu yüzden kayıt sistemini kurarken KVKK açısından aydınlatma ve erişim yetkilerini de düşünmek gerekir. Kamera kayıtları üzerinden anlattığımız benzer konuları kamera kaydı ve KVKK yazımızda bulabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
En sık gördüğümüz durum, sistemin bir kez kurulup bir daha kontrol edilmemesi. Disk dolduğu için aylardır kayıt yazılmayan ya da bir güncelleme sonrası filtrelemesi devre dışı kalmış sistemlerle karşılaşıyoruz. Kayıtların gerçekten yazıldığını belirli aralıklarla kontrol etmek bu yüzden kurulum kadar gereklidir.
Diğer yaygın hatalar arasında Wi-Fi şifresini herkesle paylaşıp hiç kayıt tutmamak, misafir ağını şirket ağına bağlamak ve kayıtları iki yıl dolmadan silen ayarlarla çalışmak var. Şifre erişimi sınırlar, ama tek başına kayıt yükümlülüğünü karşılamaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. İşletmenizin durumuna özel değerlendirme için ilgili mevzuat metnine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
Antalya'da otel, kafe, restoran ve iş yerleri için misafir Wi-Fi ile 5651 uyumlu hotspot ve log kayıt sistemini birlikte kuruyoruz. Mevcut düzeninizi incelemek için bizi 0242 252 00 14 numarasından arayabilir ya da iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Misafirime ücretsiz Wi-Fi veriyorum, yine de kayıt tutmam gerekiyor mu?
Kanunun 7. maddesi kayıt ve filtreleme yükümlülüğünü ticari amaçla olup olmadığına bakılmaksızın bütün toplu kullanım sağlayıcılar için yazıyor. Yönetmelik de erişim kayıtlarının iki yıl saklanmasını istiyor.
Otel ya da kafe için izin belgesi almam gerekiyor mu?
Yönetmelik izin belgesi yükümlülüğünü 5. maddede ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcılar için sayıyor. Bütün sağlayıcıların yükümlülüklerini sayan 4. maddede izin belgesi yer almıyor. Tereddüt varsa durumunuzu mülki idareye ya da hukuk danışmanınıza sormanız en doğrusu.
Kayıtlar ne kadar süre saklanmalı?
Yönetmeliğe göre iki yıl. Bir yıllık süre 2007 tarihli ve yürürlükten kaldırılmış yönetmelikte yer alıyordu.
Wi-Fi şifresini yalnızca müşterilere vermek yeterli olur mu?
Şifre ağa kimin bağlanabileceğini sınırlar, ama erişim kaydı tutmaz. Kayıt ve filtreleme için ayrı bir sistem gerekir.
Kayıtlarda misafirin hangi sayfaları okuduğu görülür mü?
Yönetmelikteki erişim kaydı tanımı IP adresleri, zaman bilgisi, cihazın MAC adresi ve hedef IP adresi gibi teknik bilgileri kapsıyor. Tanımda sayfa içeriği yer almıyor.