Fotoğraf: panumas nikhomkhai / Pexels
Personel sayısı birkaç kişiyi geçtiğinde giriş çıkış saatlerini kâğıt listeyle ya da hafızaya dayanarak takip etmek zorlaşır. Ay sonunda fazla mesai hesaplanırken tartışma çıkar, geç kalmalar tutarsız işlenir, bordroyu hazırlayan kişi günlerini tabloları birleştirmeye harcar. Personel devam kontrol sistemi, kısa adıyla PDKS, bu kayıtları otomatik tutup puantaja dönüştürmek için kullanılır.
Parmak izi mi kart mı sorusunu kartlı geçiş mi parmak izi mi yazımızda ele almıştık. Bu yazının konusu cihaz seçiminden sonrası: kayıtların nasıl toplandığı, puantaja nasıl çevrildiği ve bu süreçte nelere dikkat etmek gerektiği.
PDKS iki parçadan oluşur
Birinci parça, girişe yerleştirilen terminal. Personel parmağını okuttuğunda cihaz kişiyi tanır ve kaydı saatiyle birlikte saklar. İkinci parça yazılım. Terminallerden gelen ham kayıtları toplar, çalışma kurallarına göre yorumlar ve raporlar.
Sahada en çok göz ardı edilen nokta ikinci parça oluyor. Terminal yalnızca "şu kişi şu saatte okuttu" bilgisini verir. Bu kaydın normal mesai mi, geç kalma mı, fazla mesai mi olduğunu yazılımdaki kurallar belirler. Kurallar doğru tanımlanmazsa en iyi cihaz bile işe yaramayan bir liste üretir.
Ham kayıttan puantaja
Puantajın doğru çıkması için yazılımda önce çalışma düzeninin tanımlanması gerekir. Bu tanımlar işletmeden işletmeye değişir, ama genellikle aynı başlıklar üzerinden ilerler.
Vardiya saatleri ve bunlara bağlı tolerans süreleri belirlenir. Beş dakikalık gecikmenin geç kalma sayılıp sayılmayacağı, erken gelen personelin fazladan çalışmış kabul edilip edilmeyeceği işletmenin kararıdır ve yazılıma bu şekilde işlenir.
Mola süreleri tanımlanır. Bazı işletmeler molayı otomatik düşer, bazıları personelin mola çıkışında ve dönüşünde ayrıca okutmasını ister.
Fazla mesai kuralı belirlenir. Hangi süreden sonra fazla çalışmanın başladığı, hafta sonu ve resmi tatil çalışmalarının nasıl ayrı gösterileceği tanımlanır.
İzin ve rapor günleri sisteme işlenir. Yıllık izindeki personel "gelmedi" olarak görünmemeli; aksi hâlde devamsızlık raporları yanıltıcı olur.
Bu tanımlar yapıldıktan sonra yazılım her gün için kişi bazında çalışılan süreyi hesaplar. Ay sonunda bordroyu hazırlayan kişi, tek tek kayıt incelemek yerine istisnalara bakar: okutmayı unutan, çift okutan ya da vardiyası değişen personel.
Vardiyalı ve sezonluk çalışan işletmeler
Antalya'da otel, restoran ve üretim tesislerinde vardiya düzeni sık değişir. Gece vardiyası iki takvim gününe yayıldığı için yazılımın bu kaydı tek bir çalışma olarak görmesi gerekir. Aksi hâlde gece yarısı çıkış yapan personel iki ayrı yarım gün çalışmış gibi görünür.
Sezonluk işe alımda da benzer bir durum var. Kısa sürede çok sayıda personelin sisteme tanımlanması, sezon sonunda da kayıtlarının kapatılması gerekir. Terminale yeni kişi eklemek birkaç dakikalık iş olsa da, bu işin kim tarafından ve hangi kontrolle yapılacağını baştan belirlemek düzensizliği önler.
Terminal yerleşimi ve bağlantı
Terminal, personelin mutlaka geçtiği bir noktaya konmalı. Birden fazla giriş varsa her birine cihaz yerleştirmek ya da diğer girişleri personel kullanımına kapatmak gerekir. Çok şubeli işletmelerde tüm terminallerin aynı yazılıma bağlanması, merkezden tek raporla bütün şubelerin görülmesini sağlar.
Terminaller genellikle yerel ağ üzerinden haberleşir. İnternet ya da ağ bağlantısı kesildiğinde kayıtların kaybolmaması için cihazların kendi hafızasında saklayıp bağlantı gelince aktarması beklenir. Kurulumda bu davranışın gerçekten test edilmesi, ay sonunda eksik kayıtla karşılaşmamanın en kolay yoludur. Terminallerin bağlanacağı altyapı hazır değilse network sistemleri tarafını da aynı projede planlamak işi kolaylaştırır.
Parmak izinin okunmadığı durumlar
Parmak izi herkeste aynı kolaylıkla okunmaz. İnşaat, mutfak ya da temizlik gibi işlerde çalışanların parmak izi yıpranabilir; ellerin ıslak veya kirli olması da okumayı zorlaştırır. Bu personel için kart ya da şifre gibi ikinci bir tanımlama yöntemi sunmak, girişte kuyruk oluşmasını ve "cihaz beni okumadı" tartışmalarını önler. Birçok terminal bu yöntemleri aynı cihazda destekler.
Kapı kontrolüyle birlikte kullanım
PDKS terminali yalnızca kayıt tutabilir ya da kapı kilidi ve turnikeyle birlikte çalışıp yetkisiz girişi engelleyebilir. İkinci durumda aynı tanımlama hem kapıyı açar hem puantaja kayıt düşer. Depo, sunucu odası veya üretim alanı gibi herkesin girmemesi gereken bölümlerde bu yetkilendirme ayrıca yapılır. Bu tür kurulumları güvenli geçiş sistemleri kapsamında planlıyoruz.
Raporlama
Doğru kurulmuş bir sistemden işletmenin günlük kullandığı raporlar alınır: kişi bazında aylık puantaj, departman bazında devamsızlık, geç kalma sıklığı, fazla mesai toplamları. Raporların muhasebe ya da bordro programına aktarılabilecek biçimde dışa alınabilmesi, verinin ikinci kez elle girilmesini engeller. Hangi raporların gerçekten kullanılacağını kurulumdan önce konuşmak, gereksiz karmaşıklığı da önler. Yöneticilerin raporları kendi ekranlarından görebilmesi ya da belirli günlerde e-postayla alması, verinin yalnızca bordro zamanı açılan bir dosya olarak kalmamasını sağlar. Departman sorumluları kendi ekiplerinin devam durumunu takip edebildiğinde, sorunlar ay sonuna kalmadan konuşulur.
KVKK tarafı
Parmak izi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesinde özel nitelikli kişisel veriler arasında sayılan biyometrik veridir. Aynı madde, özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesini yasaklıyor ve ancak kanunda tek tek sayılan şartlardan biri varsa işlenebileceğini söylüyor. Çoğu terminal parmak izinin görüntüsü yerine ondan üretilen bir şablonu saklasa da, bu şablon kişiye bağlandığı için aynı özenle ele alınmalı.
Uygulamada işletmelerin üzerinde durduğu konular şunlar oluyor: personele verilen aydınlatma metni, işlemenin hangi hukuki şarta dayandığı, kayıtlara kimlerin erişebildiği, verilerin ne kadar süre saklanacağı ve işten ayrılan personelin verisinin nasıl silineceği. Parmak izi kullanmak istemeyen çalışana kart gibi bir alternatif sunulup sunulmayacağı da bu değerlendirmenin parçası. Bu başlıkların işletmenize göre netleştirilmesi için bir hukukçudan görüş almanızı öneririz. Biz teknik tarafta erişim yetkilerini ve saklama ayarlarını bu karara göre yapılandırıyoruz.
Devreye alma süreci
PDKS kurulumu cihazın duvara takılmasıyla bitmez. Sağlıklı işleyen bir sisteme geçiş genellikle birkaç adımda olur.
Önce keşif yapılır: giriş noktaları, personel sayısı, vardiya yapısı ve terminallerin bağlanacağı ağ altyapısı yerinde incelenir. Ardından terminaller monte edilir ve yazılım kurulur.
Personel tanımlama aşamasında her çalışanın parmak izi terminale kaydedilir. Bir parmakta yaralanma ya da yıpranma olduğunda girişin aksamaması için kişi başına birden fazla parmak kaydetmek iyi bir uygulamadır.
Çalışma kuralları yazılıma girildikten sonra ilk ay deneme dönemi olarak düşünülebilir. Bu sürede eski yöntemle tutulan kayıtlar ile PDKS raporları karşılaştırılır; farklılıklar genellikle eksik tanımlanmış bir vardiya ya da tolerans kuralını ortaya çıkarır. Son olarak raporları kullanacak kişilere kısa bir eğitim verilir.
Sık yapılan hatalar
Okutmayı unutan personelin kaydını kimin düzelteceği baştan belirlenmezse, ay sonunda puantaj herkesin elinden geçen bir tabloya döner. Kayıt düzeltme yetkisini sınırlı kişilere vermek ve yapılan her düzeltmenin yazılımda iz bırakması, sonradan çıkabilecek anlaşmazlıklarda işinizi kolaylaştırır.
Terminal saatinin doğru olmaması da sık rastlanan bir sorun. Birkaç dakikalık saat kayması, geç kalma ve fazla mesai hesaplarını doğrudan etkiler. Terminallerin saatini ağ üzerinden otomatik eşitlemek bu riski ortadan kaldırır.
Son olarak, sistem kurulduktan sonra çalışma düzeninde yapılan değişikliklerin yazılıma işlenmemesi raporların güvenilirliğini zamanla düşürür. Yeni bir vardiya ya da farklı mesai saatleriyle çalışan bir bölüm eklendiğinde kuralların da güncellenmesi gerekir.
Kuruluma başlamadan önce
İşe başlamadan önce çalışma düzeninizi yazılı hâle getirmek kurulumu hızlandırır: vardiyalar, mola kuralları, fazla mesai tanımı, izin türleri ve raporları kimin kullanacağı. Bu bilgilerle terminal sayısı ve yerleşimi de netleşir.
Antalya'daki işletmeniz için PDKS ve kapı kontrolünü birlikte planlamak isterseniz bize ulaşabilirsiniz, yerinde keşifle giriş noktalarınızı ve altyapınızı birlikte değerlendirelim. Hızlı bir ön görüşme için WhatsApp'tan yazmanız da yeterli.
Sık Sorulan Sorular
Parmak izi okumayan personel ne yapacak?
Çoğu terminal kart ya da şifre ile tanımlamayı da destekler. Parmak izi okunmayan ya da kullanmak istemeyen personel için bu yöntemler tanımlanabilir.
İnternet kesilirse kayıtlar kaybolur mu?
Terminaller kayıtları kendi hafızasında tutar ve bağlantı geri geldiğinde yazılıma aktarır. Kurulum sırasında bu davranışın test edilmesi gerekir.
PDKS bordroyu kendisi hesaplar mı?
PDKS çalışma sürelerini, geç kalmaları ve fazla mesaiyi hesaplar. Bu veriler bordro programına aktarılır; ücret hesabı bordro tarafında yapılır.
Birden fazla şubenin kayıtları tek yerde görülebilir mi?
Terminaller aynı yazılıma bağlandığında bütün şubelerin kayıtları merkezden tek raporda izlenebilir.