Fotoğraf: Sphinxx69 / Pexels
Elektrik kablosunun iki işi vardır: akımı iletmek ve akımı gitmemesi gereken yere kaçırmamak. İkincisini yapan şey iletkenin etrafındaki yalıtım katmanıdır. Bu katman gözle bakıldığında yıllarca aynı görünür, ama aynı kalmaz.
Yalıtım direnci ölçümü, tam olarak bu görünmeyen yaşlanmayı ölçer.
Yalıtım neden zayıflar?
Yalıtım malzemesi, üzerinden geçen akımın ısısı ve ortam koşullarıyla birlikte yavaş yavaş özelliğini kaybeder. Sürekli yüksek yükte çalışan hatlar daha hızlı yaşlanır. Nemli ortamlar, tozlu üretim alanları ve kimyasal buharın bulunduğu bölümler bu süreci hızlandırır.
Mekanik etkiler de eklenir. Kablo kanalına sıkışan, keskin bir kenardan geçen ya da tadilat sırasında ezilen bir kablonun yalıtımı o noktada incelmiştir. Antalya'da kıyıya yakın tesislerde nem ve tuz, özellikle dış ortama açık geçişlerde yalıtımı zorlayan ek bir etkendir.
Ölçüm ne anlatır?
Ölçüm sırasında tesisata güvenli bir test gerilimi uygulanır ve iletkenle toprak arasındaki direnç okunur. Sağlam bir yalıtımda bu direnç çok yüksektir, yani akım kaçmaz. Direnç düştükçe yalıtımın zayıfladığı anlaşılır.
Tek bir ölçümden çok, ölçümlerin zaman içindeki seyri değerlidir. Her yıl aynı hat için alınan değerler kaydedildiğinde, henüz sınırın altına inmemiş ama düzenli olarak düşen bir hat fark edilir. Bu, arıza çıkmadan önce müdahale imkanı verir.
Zayıf yalıtımın sonuçları
Yalıtımı bozulan bir hat önce kaçak akım yaratır. Bu kaçak, tesisatta kaçak akım rölesi varsa rölenin sık sık atmasıyla kendini gösterir. Röleyi devre dışı bırakmak ya da daha yüksek değerliyle değiştirmek yaygın bir yanlıştır; sorun ortadan kalkmaz, sadece görünmez olur. Bu konuyu kaçak akım rölesi testi yazımızda ayrıca ele aldık.
Kaçak devam ettiğinde iki risk büyür. Birincisi, dokunulan metal yüzeylerin gerilim altında kalması. İkincisi, kaçağın oluştuğu noktanın ısınarak yangına yol açmasıdır. Elektrik kaynaklı yangınların önemli bir bölümü, uzun süre fark edilmemiş kaçaklardan çıkar.
Ne zaman ölçülür?
Yalıtım direnci ölçümü, elektrik tesisatının periyodik kontrolünün standart parçasıdır. Bunun dışında yeni bir tesisat devreye alınırken, uzun süre kullanılmayan bir bölüm yeniden açılırken, su baskını ya da yangın sonrasında ve nedeni bulunamayan kaçaklarda ölçüm yapılır.
Ölçüm öncesinde hassas elektronik cihazların hattan ayrılması gerekir, çünkü uygulanan test gerilimi bu cihazlara zarar verebilir. Bu ayrım doğru yapılmadığında ölçüm hem yanlış sonuç verir hem de cihaz kaybına yol açabilir.
Cihazın kalibrasyonu
Ölçüm sonucunun bir anlam taşıması için cihazın kalibrasyonunun geçerli olması gerekir. Kalibrasyonsuz bir cihazla alınan değer, raporda da denetimde de güvenilir kabul edilmez. Test, ölçüm ve kalibrasyon tarafını bu yüzden ayrı bir hizmet başlığı olarak yürütüyoruz.
Antalya'daki iş yerinizin tesisatında yalıtım direnci ölçümü ve sonuçların değerlendirilmesi için ücretsiz keşif planlayabiliriz.
Sık Sorulan Sorular
Ölçüm sırasında elektrik kesilir mi?
Evet. Yalıtım direnci ölçümü enerjisiz yapılır. Kesinti süresi ölçülecek hat sayısına göre değişir ve üretiminizi en az etkileyecek şekilde planlanır.
Ölçüm kabloya zarar verir mi?
Sağlam bir yalıtıma zarar vermez. Zaten zayıflamış bir noktada delinme olabilir, ki bu da o hattın kullanılmaya devam edilemeyecek durumda olduğunu gösterir.
Değer düşük çıkarsa kablonun tamamı değişir mi?
Her zaman değil. Önce sorunlu bölüm daraltılır. Kaçağın belirli bir buatta, ek noktasında ya da bir cihazda olduğu tespit edilirse yalnızca o kısım yenilenir.
Kaç ölçüm yapılır?
Tesisatın büyüklüğüne göre değişir. Hatlar bölüm bölüm ölçülür; tek bir genel ölçüm sorunun yerini göstermez.